Uitgelicht-items

Scroll naar beneden voor meer items.

Bekentenis, genoteerd in het vonnis

Vrouwenarbeid in 1904 – een grensgeval (17 december 2020)

Begin 20e eeuw kwamen allerlei sociale wetten tot stand. Zo ook de Arbeidswet, waarmee het verboden werd vrouwen ’s avonds na 19.00 uur te laten werken op een fabrieksterrein. Een controleur ontdekte op zekere dag in het voorjaar van 1904 dat bij de suikerfabriek “Zwartenberg”, ’s avonds om “ruim 8½ uur” een tiental vrouwen bezig was met werk, “bestaande uit het in manden uit een schip dragen van beetwortelen”. Dat was verboden, want de plek waar het gebeurde was een inham van de rivier de Mark en die behoorde tot het fabrieksterrein. Enkele tientallen meters verder weg van de fabriek hadden zij het werk wel mogen doen, want daar behoorde het terrein niet tot de fabriek. De gehele directie van de fabriek, zijnde vader S.C.J. Heerma van Voss en twee zonen, kreeg een proces-verbaal. Dit “zeer lastige geval” werd aanhangig gemaakt bij het kantongerecht in Zevenbergen. Het leidde tot een veroordeling, maar ook tot een hoger beroep, 30 maart 1904 bij de Arrondissementsrechtbank te Breda. Het verweer, dat het lossen door de vrouwen niet onder de verantwoordelijkheid van de fabriek viel, maar beschouwd moest worden als arbeid van het schippersbedrijf, en bovendien de haven niet was aan te merken als fabriek volgens de Arbeidswet, werd niet aanvaard door de rechter. Hij legde hen alle drie een boete op van f 1,-.

De eerste Nederlander in het toestel, dat de eerste vlucht boven Nederland maakte (2 december 2020)

Het transport van het vliegtoestel van het station van Etten en Leur naar het vliegterrein gebeurde in 1909 met paard en wagen. Het verhaal gaat, dat de vaste voerman van Heerma van Voss, die dus wel vaker wat vervoerde voor de suikerfabrikant, de eerste Nederlander is geweest die in eigen land in een vliegtoestel heeft gezeten. Tijdens het transport van het station naar het vliegterrein greep hij zijn kans en nam hij plaats op het stoeltje in het toestel, dat op zijn wagen stond. Dit historische feit is gelukkig bewaard gebleven, alhoewel het mogelijk wel een hoog anekdotisch gehalte heeft.

S.C.J. Heerma van Voss schaakte met de vader van Vincent van Gogh (16 november 2020)

Volgens de familieoverlevering zou de Leurse suikerfabrikant S.C.J. Heerma van Voss geschaakt hebben met dominee Th. van Gogh, de vader van de beroemde schilder Vincent van Gogh.

Dit is heel goed mogelijk, omdat het domineesgezin Van Gogh van 16 oktober 1875 tot 1882 in de gemeente Etten en Leur heeft gewoond. Gedurende deze periode kwam Vincent van Gogh diverse malen bij zijn familie logeren. Heerma van Voss woonde toen op de Leur. Hij behoorde aldaar tot de Nederlands Hervormde Kerk; de vader van Vincent was predikant bij deze kerk in Etten. De suikerfabrikant en de schilder kunnen elkaar dus ontmoet hebben. Over de “Ettense periode” van Vincent van Gogh is elders gepubliceerd, maar zie ook het boek “Heerma van Voss en Van Gogh” op deze website (in deel 2).

Voorgeschiedenis van deze nieuwe website (19 oktober 2020)

Eind 1998 begon een onderzoek naar bronmateriaal van de eerste gemotoriseerde vlucht in Nederland. Zouden er nog originele documenten zijn? Wat kon er nog gevonden worden?

In 1999 zou in het Nationaal Luchtvaartmuseum “Aviodome” op Schiphol (nu “Aviodrome”, Lelystad), een expositie gewijd worden aan 90 jaar Nederlandse luchtvaart, met de titel “90 Jaar Vliegende Hollanders”. Tijdens de voorbereidingen sprak en dacht Arie de Bruin mee met andere vrijwilligers en medewerkers en beloofde genoemd onderzoek te gaan doen.

Al snel kwam hij in contact met Piet Coppens, conservator van het heemkundig streekmuseum “Jan uten Houte” (nu “Streekmuseum Etten + Leur”). Hij kon melden dat in het “Regionaal Archief West-Brabant” (nu “West-Brabants Archief”) zeker wat te vinden moest zijn. Verder liet hij een borstbeeld van de organisator en financier van de eerste vlucht zien, dat het museum verkregen had van nakomelingen van deze man: suikerfabrikant S.C.J. Heerma van Voss. Het zag er imposant uit.

In het archief, toen nog in Zevenbergen, kwam een fraai dossier op tafel, aanvankelijk bewaard door genoemde organisator en later door zijn erfgenamen overgedragen aan het archief.

Het voorgaande is de feitelijke aanloop geweest naar de totstandkoming van deze website. Wat vanaf 1998 vervolgens ontdekt en gebeurd is ten aanzien van “eerste vlucht 27 juni 1909 bij Etten-Leur”, “Heerma van Voss” en alles wat daarbij betrokken kan worden, vormt een ontdekkingstocht. Die kan nu meebeleefd worden op deze nieuwe website www.heermavanvoss.nl. Het is de bedoeling de website steeds verder aan te vullen. Op de hoogte blijven van de ontwikkelingen? Vul dan het formulier in om de Nieuwsbrief aan te vragen.

Een oprecht dankwoord gaat uit naar allen die een bijdrage leverden aan deze website, in welke vorm dan ook.